RSS Spacer
Ελληνικά Spacer - Spacer Türkçe Spacer - Spacer English
Κυπριακή Δημοκρατία

Ομιλία Προέδρου Βουλής με θέμα «Αιτίες - επιπτώσεις των μνημονίων στις οικονομίες Κύπρου, Ελλάδας - Πορτογαλλίας» - 3/12/2015

Ομιλία Προέδρου Βουλής με θέμα «Αιτίες - επιπτώσεις των μνημονίων στις οικονομίες Κύπρου, Ελλάδας - Πορτογαλλίας» - 3/12/2015

Ομιλία του Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων κ. Γιαννάκη Λ. Ομήρου σε εκδήλωση του Παγκύπριου Συνδέσμου Οικονομολόγων και Εμποριολόγων με θέμα «Αιτίες και επιπτώσεις των μνημονίων στις οικονομίες της Κύπρου, Ελλάδας και Πορτογαλλίας» - Πέμπτη, 3 Δεκεμβρίου 2015 - 6.00 μ.μ. - στην αίθουσα εκδηλώσεων της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος.

Αξιότιμοι Κύριοι,
Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά για την πρόσκληση σας, να παρευρεθώ στην εκδήλωσή σας και να καταθέσω τις απόψεις μου για την εφαρμογή μνημονίων στην Ευρώπη και ειδικότερα στην Κύπρο, στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται πολλές και σημαντικές αλλαγές τόσο σε οικονομικό όσο και πολιτικό επίπεδο. Η παγκόσμια οικονομική κρίση ανέδειξε την αδυναμία των διεθνών μηχανισμών για έγκαιρο εντοπισμό των προβλημάτων και τη λήψη διορθωτικών μέτρων, ενώ συντελεί στην εκδήλωση πολιτικών αναταράξεων και φαινομένων αποσταθεροποίησης.

Η διεθνής οικονομική κρίση ήταν αποτέλεσμα:

1. Της ανεξέλεγκτης πιστωτικής επέκτασης των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και της χαλαρής εποπτείας των αγορών.
2. Των δομικών προβλημάτων των εθνικών οικονομιών.
3. Της κρίσης δημόσιου χρέους, απόρροια των λανθασμένων δημοσιονομικών πολιτικών και
4. Των αλλαγών των ισορροπιών στο διεθνές πολιτικό σκηνικό.
Το καλοκαίρι του 2007 η χρηματοοικονομική κρίση ξεκίνησε στην αγορά στεγαστικών δανείων χαμηλής εξασφάλισης και των δομημένων χρηματοοικονομικών προϊόντων στις ΗΠΑ. Οι μηχανισμοί που υπήρχαν για εποπτεία του συστήματος και για τον εντοπισμό των παγκόσμιων μακροοικονομικών ανισορροπιών, δυστυχώς, απέτυχαν να εντοπίσουν το μέγεθος της κρίσης.

Η μετεξέλιξη της χρηματοοικονομικής κρίσης στις ΗΠΑ σε μια κρίση σε παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα η οποία ταλανίζει ακόμα την παγκόσμια οικονομία, έγινε με ραγδαίους ρυθμούς.
Οι αδυναμίες του ρυθμιστικού πλαισίου, σε συνδυασμό με την υπερβολική πιστωτική επέκταση (υπέρμετρη μόχλευση), είχαν ως αποτέλεσμα την έκθεση του χρηματοπιστωτικού συστήματος σε συστημικούς κινδύνους. Η παγκόσμια οικονομία επιβραδύνθηκε, ενώ μετά τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, οικονομικοί αναλυτές κάνουν λόγο για ένα τρίτο κύμα οικονομικής κρίσης που επηρεάζει τις αναδυόμενες αγορές όπως την Κίνα και την Ινδία. Σημειώνεται ότι αυτές οι αγορές επηρεάζονται από την πιθανή απόφαση της FED να αρχίσει να αποσύρει τα μέτρα ποσοτικής χαλάρωσης και να προχωρήσει σε αύξηση των επιτοκίων.

Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία και Κύπρος ήταν οι χώρες που μπήκαν σε μνημόνιο. Ακόμη και χώρες του σκληρού πυρήνα της Ευρωζώνης, όπως η Γαλλία και η Ιταλία, παρουσιάζουν σημαντικά οικονομικά προβλήματα και δημοσιονομικά ελλείμματα.

Οι μηχανισμοί της Ευρωζώνης για επίλυση τέτοιων προβλημάτων ήταν ανύπαρκτοι και οι πολιτικές σε κεντρικό επίπεδο ανίκανες να αντιμετωπίσουν την κρίση. Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα μέλος που αντιμετώπισε τον κίνδυνο της χρεοκοπίας και αυτό ήταν η αφορμή για τις αλλαγές που ακολούθησαν. Σε αυτό το σημείο ζητήθηκε η τεχνογνωσία από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Δημιουργήθηκε ο μηχανισμός στήριξης και το δημοσιονομικό σύμφωνο για έλεγχο των εθνικών προϋπολογισμών και δημοσιονομικών πολιτικών. Όμως, τα δομικά προβλήματα της νομισματικής ένωσης αποδείχτηκαν πολύ μεγάλα. Αποτελεί παραδοξότητα να αναφερόμαστε σε νομισματική ένωση και ελευθερία διακίνησης κεφαλαίων μεταξύ των χωρών μελών, την ώρα που τα τελευταία τρία χρόνια επιβλήθηκαν έλεγχοι κεφαλαίων σε δύο χώρες μέλη, Κύπρο και Ελλάδα.

Επιπλέον παρουσιάστηκαν καθυστερήσεις στη λήψη μέτρων, κυρίως λόγω των συγκρουόμενων απόψεων εντός του πυρήνα της Ευρώπης για τα μέτρα που θα έπρεπε να ληφθούν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης. Οι Κεντρικές Τράπεζες των ΗΠΑ, της Αγγλίας και της Ιαπωνίας προχώρησαν στην εξαγγελία των προγραμμάτων μόλις παρουσιάστηκε η οικονομική κρίση και η επιβράδυνση των οικονομιών τους, ενώ η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα άρχισε να εφαρμόζει τέτοια πολιτική το 2015.

Σε μια προσπάθεια ολοκλήρωσης και ενίσχυσης της νομισματικής και τραπεζικής ένωσης, δημιουργήθηκε ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός και ο Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης. Ο πρώτος ανέλαβε το 2014 την εποπτεία των συστημικών τραπεζών στην Ευρωζώνη και ο δεύτερος δημιουργήθηκε μέσα από την ψήφιση της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις αναδιαρθρώσεις, το λεγόμενο resolution, χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Μια οδηγία η οποία δοκιμάστηκε στην Κύπρο με το χειρότερο τρόπο και προσαρμόστηκε αργότερα με βάση τα αποτελέσματα του «πειράματος».

Πέραν των πιο πάνω, η οικονομική κρίση ανέδειξε τις αδυναμίες των εθνικών οικονομιών της Ευρώπης, οι οποίες δύσκολα μπορούσαν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες και να απορροφήσουν τους κραδασμούς της διεθνούς οικονομικής κρίσης. Σύντομα η κρίση μετατράπηκε σε κρίση δημόσιου χρέους και δημοσιονομικών ελλειμμάτων.

Μια νομισματική ένωση πρέπει να συνδέεται και με τη δημοσιονομική ένωση των οικονομιών κάτι που η Ευρωζώνη δεν παρουσίαζε. Φυσικά, μια τέτοια ένωση δε σημαίνει την απώλεια των εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων των χωρών μελών να καθορίζουν το δικό τους προϋπολογισμό, ενώ θα πρέπει να σέβεται τα χαρακτηριστικά κάθε οικονομίας. Για παράδειγμα είναι πολύ διαφορετικό το οικονομικό μοντέλο της Γερμανίας που βασίζεται στη βαριά βιομηχανία, με το οικονομικό μοντέλο της Κύπρου, που βασίζεται κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών.

Το πρώτο μνημόνιο για την Ελλάδα συμφωνήθηκε τον Μάιο του 2010, για την Πορτογαλία το Μάιο του 2011, ενώ για την Κύπρο το Μάρτιο του 2013. Συγκρίνοντας τη σωρευτική απώλεια του ΑΕΠ σε κάθε μια από τις περιπτώσεις, η Ελλάδα απώλεσε πέραν του 20% του ΑΕΠ, η Πορτογαλία γύρω στο 3% ενώ η Κύπρος πέραν του 10%. Η αγορά εργασίας παρουσίασε σημαντική επιδείνωση στην Ελλάδα εφόσον το ποσοστό ανεργίας από 13% το 2010 εκτινάχθηκε στο 27%. Φυσικά το μέγεθος της οικονομικής στήριξης της Ελλάδας ήταν πολύ μεγαλύτερο από τις δύο άλλες χώρες και κυμαίνεται κοντά στα 300 δισεκατομμύρια ευρώ λαμβάνοντας υπόψη και τη συμφωνία του νέου μνημονίου.

Η φιλοσοφία των μνημονίων είναι περίπου η ίδια σε όλες τις περιπτώσεις, με επιβολή μέτρων λιτότητας, με περιορισμό των δαπανών και επιβολή φορολογιών. Κοινό χαρακτηριστικό και των τριών περιπτώσεων είναι ότι επί εποχής μνημονίου το δημόσιο χρέος τους και το ποσοστό των πολιτών που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας αυξήθηκε.

Η Ελλάδα πλήρωσε εν μέρει την απειρία των τεχνοκρατών που συνέταξαν το αρχικό μνημόνιο, εφόσον όπως αποδείχτηκε υπήρξε λάθος μείγμα μέτρων, με συνεχόμενες αυξήσεις φόρων και μειώσεις εισοδημάτων που «κατέστρεψαν» την αγορά. Χαρακτηριστική είναι και η παραδοχή των αξιωματούχων του ΔΝΤ για το λανθασμένο υπολογισμό του συντελεστή ύφεσης.

Σημειώνεται από την άλλη ότι η Ελλάδα παρουσίαζε τη χειρότερη δημοσιονομική κατάσταση χώρας, πριν μπει στο μνημόνιο, ενώ η ανάγκη σαρωτικών μεταρρυθμίσεων ήταν εμφανής. Ίσως γι αυτό το λόγο έλαβε και το μεγαλύτερο πακέτο στήριξης και τα δάνεια που της παραχωρήθηκαν έτυχαν αναδιάρθρωσης  τις περισσότερες φορές.

Ύφεση, λιτότητα, προβληματική δημόσια διοίκηση και ένα μη βιώσιμο χρέος αποτέλεσαν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ για την Ελλάδα. Όμως, θα πρέπει να τονίσουμε ότι η αναγκαιότητα προώθησης σημαντικών μεταρρυθμίσεων για εύρυθμη λειτουργία του κράτους και για βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος ήταν και είναι περισσότερο από έντονη. Επιπλέον τα φαινόμενα της φοροδιαφυγής, του παραεμπορίου και της διασπάθισης δημόσιου χρήματος, όχι μόνο επηρεάζουν αρνητικά τα δημόσια οικονομικά, λειτουργούν -αν λάβουμε υπόψη τη γραφειοκρατία και το ασταθές φορολογικό περιβάλλον- και ως εμπόδια για νέες επενδύσεις στη χώρα.

Η Κύπρος μετά το οικονομικό θαύμα του 1974 ακολούθησε μια αξιοπρόσεκτη οικονομική πορεία που την κατέστησε ένα αξιόλογο διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο. Σταδιακά περιορίστηκε η πρωτογενής οικονομία και πέραν από τις επαγγελματικές υπηρεσίες και τον τουρισμό, μεγάλο μέρος των κρατικών εσόδων συνδέονταν με την αγορά των ακινήτων.

Το τραπεζικό σύστημα της χώρας κατάφερε να αντλήσει σημαντικά ποσά ξένων καταθέσεων, με δέλεαρ τα υψηλά καταθετικά επιτόκια που αναπόφευκτα οδήγησαν και στα υψηλά δανειστικά. Το να έχει μια χώρα, η οποία μάλιστα είναι χρηματοπιστωτικό κέντρο, μεγάλο τραπεζικό σύστημα με μεγάλη καταθετική βάση, είναι θεμιτό. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν αυτή η επιπλέον ρευστότητα χρησιμοποιείται για αμφιβόλου ποιότητας επενδύσεις σε θυγατρικές, σε αγορές ομολόγων από μια συγκεκριμένη αγορά χωρίς την εφαρμογή των βασικών αρχών διαχείρισης κινδύνων και στη χορήγηση δανείων χωρίς να αξιολογείται η δυνατότητα αποπληρωμής του δανειολήπτη.

Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα παραχωρούσαν τις καταθέσεις ως δάνεια με υψηλό επιτόκιο, για να βελτιώσουν τα οικονομικά αποτελέσματα τους. Όταν όμως υπήρξε κάμψη στις καταθέσεις και τα δάνεια, δεν ήταν δυνατόν να εισπραχθούν, δημιουργήθηκε κενό ρευστότητας, με αποτέλεσμα να ζητηθεί η έκτακτη παροχή ρευστότητας, ο γνωστός ΕΛΑ.

Στα δημοσιονομικά παρουσιάστηκε μια σημαντική αύξηση στις δαπάνες και τις κοινωνικές παροχές, με αποτέλεσμα όταν τα δημόσια έσοδα, κυρίως λόγω της κάμψης της αγοράς των ακινήτων, άρχισαν να μειώνονται, το κρατικό ισοζύγιο παρουσίαζε σημαντικά ελλείμματα. Χαρακτηριστική είναι και η αύξηση του δημοσίου χρέους από το 50% του ΑΕΠ το 2008 σε 80 % το 2012 και σε 105% το 2014 δεύτερη χρονιά εφαρμογής του μνημονίου.
Οι υποβαθμίσεις τόσο λόγω της κατάστασης στα δημοσιονομικά αλλά και στο χρηματοπιστωτικό τομέα, ειδικά μετά το μεγάλο κεφαλαιακό έλλειμμα που προκάλεσε το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων, ήταν διαδοχικές. Οι αποδόσεις των κυπριακών ομολόγων στις διεθνείς αγορές εκτοξεύτηκαν σε διπλάσια ποσοστά και η χώρα από το Μάιο του 2011 παρέμεινε εκτός αγορών.

Το οικονομικό μοντέλο της Κύπρου δε μπορούσε να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα που δημιουργούσε η οικονομική κρίση. Μια μεγάλη δημόσια υπηρεσία, πολλές γραφειοκρατικές διαδικασίες και αδυναμία ελέγχου και εξορθολογισμού του κόστους των κρατικών υπηρεσιών. Αυτά δεν έγιναν σε μια χρονική περίοδο, αλλά συσσωρεύτηκαν όλα τα χρόνια από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

Οι αποφάσεις του Eurogroup του Μαρτίου και τα μέτρα που επέβαλε η Τρόικα ήταν ιδιαίτερα σκληρά για την κυπριακή οικονομία και κοινωνία. Όμως είναι σωστό να κάνουμε και την αυτοκριτική για τα λάθη που κάναμε. Μεταρρυθμίσεις που σχεδιάστηκαν και ποτέ δεν υλοποιήθηκαν, άλλες που άρχισαν και δεν ολοκληρώθηκαν και άλλες που αναβάλλαμε την εξέταση τους. Χρηματιστήριο, Κυπριακές Αερογραμμές, αναδιάρθρωση δημόσιας υπηρεσίας και εφαρμογή της εναλλαξιμότητας, Γενικό Σχέδιο Υγείας, επίσπευση στην έκδοση τίτλων ιδιοκτησίας, αλλαγή στον ορισμό των μη εξυπηρετούμενων δανείων ώστε να δίνεται μεγαλύτερο βάρος στη δυνατότητα αποπληρωμής, εκσυγχρονισμός του τρόπου λειτουργίας των Ημικρατικών Οργανισμών είναι μερικές από αυτές.

Οι μεγάλες κεφαλαιακές ανάγκες που προέκυψαν από την έκθεση της Pimco, με βάση τις παραδοχές που εφάρμοσε, είχαν προδιαγράψει τις αποφάσεις των διεθνών πιστωτών μας, λαμβάνοντας υπόψη την κάθετη θέση του ΔΝΤ ότι χρέος πέραν του 100% για την Κύπρο θα ήταν μη βιώσιμο. Αυτό φυσικά δεν εφαρμόστηκε στην Ελλάδα, όταν η νέα κυβέρνηση επέμενε σε αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους.
Μέτοχοι, κάτοχοι αξιογράφων και ανασφάλιστοι καταθέτες είδαν τις περιουσίες τους να χάνονται σε μια νύχτα. Αφαιρέθηκε μέσα σε μια νύχτα μεγάλη ποσότητα ρευστότητας από την αγορά και την πραγματική οικονομία. Αυτό, σε συνδυασμό με τα σκληρά μέτρα που επέβαλε η Τρόικα με μειώσεις δαπανών και αυξήσεις  φόρων, οδήγησε  αναπόφευκτα την οικονομία σε υψηλά ποσοστά ύφεσης. Η ανεργία ανέβηκε σε πρωτόγνωρα για την Κύπρο υψηλά επίπεδα, το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων αυξήθηκε θεαματικά, η κοινωνία δοκιμάζεται και οι επιχειρήσεις, ειδικά οι μικρομεσαίες, αντιμετωπίζουν προβλήματα βιωσιμότητας.

Οι δημοσιονομικοί δείκτες σταδιακά βελτιώνονται, οι αποδόσεις των κυπριακών ομολόγων έχουν μειωθεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και υπήρξαν αναβαθμίσεις της κυπριακής οικονομίας από τους οίκους αξιολόγησης. Όμως η κοινωνία δοκιμάζεται και η πραγματική οικονομία προσπαθεί να αντεπεξέλθει στις δυσκολίες που προκύπτουν από την έλλειψη χρηματοδότησης και τη συρρίκνωση του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων. Μπορεί η κυπριακή οικονομία να παρουσιάζει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, αλλά αυτό συνέβηκε αφού απώλεσε πέραν του 10% του ΑΕΠ της.

Το ύψος των μη εξυπηρετούμενων δανείων αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα της κυπριακής οικονομίας και κοινωνίας. Είναι σημαντικό να υπάρχει συντονισμός εκ μέρους όλων των φορέων ώστε από τη μια να διασφαλιστεί η δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα και από την άλλη να  διαφυλάσσεται η κοινωνική συνοχή.

Οριστική λύση στο πρόβλημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων θα δώσει η επαναφορά της οικονομίας σε ρυθμούς ανάπτυξης, κάτι που θα ενισχύσει τον κύκλο εργασιών των επιχειρήσεων, θα μειώσει την ανεργία και θα ενισχύσει τα εισοδήματα των νοικοκυριών.

Στόχος όλων μας πρέπει να είναι, μέσα από ένα νέο σύγχρονο οικονομικό μοντέλο,  η επανατοποθέτηση της κυπριακής οικονομίας σε γερές βάσεις και η ενίσχυση των προοπτικών μια σταθερής και βιώσιμης ανάπτυξης, κάτι που θα δημιουργήσει συνθήκες ευημερίας και πλήρους απασχόλησης. Αυτό το μοντέλο πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις εξελίξεις στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια οικονομία, όμως λαμβάνοντας υπόψη τα λάθη του παρελθόντος, να τη θωρακίζει από πιθανούς κινδύνους.

Η εφαρμογή των μνημονίων, που έχουν ως κύρια βάση τη λιτότητα οδήγησαν τις χώρες σε οικονομική ύφεση και κοινωνική δυστυχία. Δυστυχώς, υπήρξε έλλειψη συντονισμού στην Ευρώπη και πολιτικών που θα ενίσχυαν την ανάπτυξη. Το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ και το επενδυτικό πρόγραμμα για την Ευρώπη, αλλιώς πρόγραμμα Γιούνκερ καθυστέρησαν χαρακτηριστικά.

Ας ελπίσουμε σε καλύτερες μέρες για την κυπριακή, την ευρωπαϊκή και την παγκόσμια οικονομία για το νέο έτος. Δυστυχώς, η διεθνής κοινότητα δοκιμάζεται από την τρομοκρατία, η οποία έχει και οικονομικές επιπτώσεις και εύχομαι ότι θα γίνει κατορθωτή η πάταξη της και κυρίως η εκρίζωση των αιτίων που την προκαλούν.

Σας ευχαριστώ και πάλι για την πρόσκληση και εύχομαι σε σας και τις οικογένειες σας καλές γιορτές και ευτυχισμένο το νέο έτος.
 


ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ
spacer
Βουλή των Αντιπροσώπων © Πνευματικά δικαιώματα 2018
spacer
Δημιούργημα της: Dynamic Works | Με την ισχύ του DWCMS